Fitre ve Zekât Rehberi: Kimler Verir, Kimlere Verilir?

Zekât ve fitre, malımızı arındıran ve toplumda dayanışmayı güçlendiren iki önemli ibadettir. Birbirine karıştırılsalar da aralarında önemli farklar vardır. Bu yazıda her ikisini de sade bir dille açıklıyoruz.

Zekât nedir?

Zekât, İslam'ın beş şartından biridir. Kur'an'da namazla birlikte sıkça anılır:

Al-Baqarah 2:43

Zekât, belirli bir miktarın (nisap) üzerinde mala sahip olan ve bu malın üzerinden bir kamerî yıl geçen Müslümanın, malının belirli bir kısmını ihtiyaç sahiplerine vermesidir.

Kimler zekât verir?

Zekât; akıllı, ergen, hür ve temel ihtiyaçlarından ve borçlarından fazla olarak nisap miktarı mala sahip olan Müslümana farzdır. Bu malın üzerinden bir kamerî yıl geçmiş olması gerekir.

Nisap nedir?

Nisap, zekâtla yükümlü olmak için gereken asgarî servettir. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın esas aldığı ölçüye göre altında nisap 80,18 gramdır; para ve ticaret mallarında da bu miktarın değeri esas alınır. Gümüş ölçüsünü esas alan görüşler de vardır; mezhepler ve kurumlar arasında bu konuda bazı farklılıklar bulunur.

Altın fiyatları değiştiği için nisabın TL karşılığı da sürekli değişir. Güncel nisap miktarını öğrenmek için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın duyurularını takip etmenizi öneririz.

Zekâtın oranı

Para, altın, gümüş ve ticaret malları için zekât oranı kırkta bir (%2,5)'dir. Tarım ürünleri ve hayvanlar için farklı oranlar ve ölçüler vardır.

Zekâta tabi mallar

Genel olarak:

• Nakit para ve banka hesapları
• Altın ve gümüş (kullanılan ziynet eşyası hakkında mezhepler arasında farklı görüşler vardır; Hanefî mezhebine göre kadınların kullandığı altın takılar da zekâta tabidir)
• Döviz ve yatırım amaçlı hisse senetleri
• Ticaret malları ve tahsili umulan alacaklar

Zekâta tabi olmayanlar: oturulan ev, kullanılan araba, ev eşyası, iş aletleri ve günlük kullanım eşyaları.

Zekât kimlere verilir?

Kur'an, zekâtın verileceği yerleri açıkça bildirir:

At-Tawbah 9:60

Zekât; anne-baba, dede-nine, çocuklar, torunlar ve eşe verilmez, çünkü bunların bakımı zaten kişinin sorumluluğundadır. Kardeşlere, amcalara, teyzelere ve diğer akrabalara — ihtiyaç sahibi iseler — verilebilir; hatta akrabaya vermek daha faziletlidir.

Fitre (fıtır sadakası) nedir?

Fitre, Ramazan Bayramı'ndan önce verilen bir sadakadır. Peygamber Efendimiz ﷺ fitreyi, oruçlunun yaptığı hatalardan arınması ve yoksulların bayramda sevinmesi için farz kılmıştır (Hanefî mezhebine göre vaciptir).

• Kimler verir? Temel ihtiyaçlarından fazla olarak nisap miktarı malı olan kişi, kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu çocukları için verir.
• Ne zaman verilir? Ramazan ayı içinde ve en geç bayram namazından önce verilmesi tavsiye edilir.
• Ne kadar? Fitre miktarı her yıl Diyanet tarafından açıklanır. Güncel miktar için diyanet.gov.tr adresini kontrol edin.
• Kimlere verilir? Zekâtın verildiği kişilere.

Zekât ve fitre arasındaki fark

• Zamanı: Zekât, malın üzerinden bir kamerî yıl geçince; fitre, Ramazan sonunda ve bayram namazından önce verilir.
• Miktarı: Zekât, malın %2,5'idir; fitre ise her yıl belirlenen sabit bir miktardır.
• Amacı: Zekât malı arındırır; fitre orucu ve kişiyi arındırır, yoksulların da bayrama sevinçle girmesini sağlar.

Kendi durumunuza özel sorular için bir din görevlisine danışabilir veya Diyanet'in ALO 190 hattını arayabilirsiniz.

AskDeen nasıl yardımcı olur

Zekât hesabı karmaşık görünebilir; ama doğru araçla dakikalar içinde yapılabilir. AskDeen'in ücretsiz Zekât Hesaplayıcısı, nakit, altın, gümüş, döviz, hisse, kripto ve ticaret mallarını adım adım hesaplar, güncel altın fiyatlarıyla nisabı gösterir ve her rakamın nasıl bulunduğunu açıkça açıklar. Rakamlarınız cihazınızda kalır.

Zekât tarihinizi kaydedebilir, ödemelerinizi takip edebilir ve vakti yaklaşınca hatırlatma alabilirsiniz. "Kardeşime zekât verebilir miyim?", "Bilezikler zekâta dahil mi?" gibi sorularınızı da sorun; Kur'an ve hadislere bağlantılı, sade cevaplar alın. Malınızı gönül huzuruyla arındırın — AskDeen'i bugün deneyin.